Өнөөдөр бид дэлхийн хамгийн их уншигдсан номуудын нэг болох "Man's Search for Meaning" буюу "Амьдралын утга учрыг хайсан нь" номыг дэлгэрэнгүй танилцуулна. Энэ ном 1946 онд анх хэвлэгдсэнээс хойш 10 сая гаруй хувь борлуулагдаж, 24-өөс дээш хэл дээр орчуулагдсан. Америкийн Конгрессын номын сан 1991 онд хийсэн судалгаагаар "Америкчуудын амьдралд хамгийн их нөлөө үзүүлсэн 10 номын" нэгээр шалгарсан юм.
📖 Номын тухай
Энэ ном бол Австрийн мэдрэлийн эмч, сэтгэл зүйч Виктор Франкл-ын Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Нацист хорих лагерт амьд үлдсэн бодит туршлага дээр үндэслэсэн ном юм. Ном хоёр хэсгээс бүрддэг:
Нэгдүгээр хэсэг: "Хорих лагерын туршлага" — Франкл Аушвиц, Дахау зэрэг хорих лагеруудад гурван жил хоригдсон туршлагаа бичсэн. Тэрээр хоригдлуудын сэтгэл зүйн гурван үе шатыг тодорхойлсон: ирсний дараах цочрол, лагерийн амьдралд дасах үеийн мэдрэлгүйжил, чөлөөлөгдсөний дараах сэтгэл санааны хямрал.
Хоёрдугаар хэсэг: "Логотерапи товчхон" — Франкл өөрийн зохиосон "логотерапи" хэмээх сэтгэл заслын аргыг тайлбарлав. Логотерапи гэдэг нь хүний амьдралын хамгийн чухал хөдөлгөгч хүч бол утга учрыг олох хүсэл юм гэсэн санаа юм. Энэ нь Зигмунд Фрейдийн "таашаалын зарчим", Альфред Адлерийн "эрх мэдлийн хүсэл"-ээс ялгаатай, Венийн сэтгэл зүйн гуравдахь сургууль гэж нэрлэгддэг.
✍️ Зохиогчийн тухай
Виктор Эмил Франкл 1905 оны 3-р сарын 26-нд Вена хотод еврей гэр бүлд мэндэлсэн. Тэрээр залуу наснаасаа сэтгэл зүйд сонирхолтой байсан ба ахлах ангид суралцаж байхдаа Зигмунд Фрейдтэй захидлаар харилцаж байв. 1930 онд Венийн их сургуулийг анагаахын чиглэлээр төгссөн.
Франкл залуу эмч байхдаа Венад өсвөр насны залуучуудын амиа хорлохтой тэмцэх чиглэлээр үнэ төлбөргүй зөвлөгөө өгөх төвүүдийг зохион байгуулж, маш олон залуусын амийг аварсан. 1937 оноос хувийн эмнэлгээ нээж ажилласан боловч 1938 онд Нацистууд Австрийг нэгтгэснээр түүний ажил хязгаарлагдсан.
1942 онд Франкл болон түүний гэр бүл Терезиенштадт хорих лагерт хөөгдсөн. Түүний аав 1943 онд тэнд өлсгөлөн, хатгалгаанаар нас барсан. 1944 онд тэднийг Аушвиц руу шилжүүлэхэд ээж, ах нар нь хийн камерт алагдсан. Эхнэр Тилли Берген-Белзен лагерт тифээр нас барсан. Гурван жилийн турш дөрвөн хорих лагерт хоригдож байгаад 1945 онд чөлөөлөгдсөн.
Дайны дараа Франкл энэ номыг бүтэн есөн хоногт бичиж дуусгасан. Тэрээр Венийн Их сургуулийн мэдрэл судлал, сэтгэл засал зүйн профессороор ажиллаж, Харвард, Даллас зэрэг их сургуулиудад зочин профессор байсан. Нийтдээ 39 ном бичсэн бөгөөд 1997 онд 92 насандаа Вена хотод таалал төгссөн.
💡 Гол санаанууд
1. Хүний хамгийн чухал хэрэгцээ — амьдралын утга учир олох
Франкл хэлэхдээ хүний амьдралын хамгийн гүн хүсэл бол мөнгө ч биш, нэр хүнд ч биш, харин амьдралынхаа утга учрыг олох явдал юм гэсэн. Хэрэв хүн яагаад амьдарч байгаагаа мэдвэл ямар ч хэцүү нөхцлийг давж чадна. Немис гүн ухаантан Фридрих Ницшегийн "Яагаад амьдрахаа мэддэг хүн аливаа хэрхэн-ийг тэсвэрлэж чадна" гэсэн үгийг Франкл байнга иш татдаг байв.
2. Хандлагаа сонгох эрх чөлөө — хүний сүүлчийн эрх чөлөө
Номын хамгийн алдартай санаа бол: "Хүнээс бүх зүйлийг булааж чадна, гэхдээ нэг зүйлийг хэзээ ч булааж чадахгүй — аливаа нөхцөлд хандлагаа өөрөө сонгох, өөрийн замыг өөрөө сонгох хамгийн сүүлчийн эрх чөлөө." Энэ нь ямар ч хэцүү нөхцөлд байсан бид юу мэдрэх, хэрхэн хариу үзүүлэхээ өөрсдөө шийдэж чадна гэсэн утгатай.
3. Утга учрыг олох гурван зам
Франкл амьдралын утга учрыг олох гурван замыг заажээ: нэгдүгээрт, бүтээлч ажлаар — дэлхийд ямар нэг зүйл өгөх, хийх; хоёрдугаарт, хайраар — хэн нэгнийг хайрлах, байгалийг мэдрэх, урлагийг сонирхох; гуравдугаарт, зовлонгоос утга учир олох — зайлшгүй зовлонг тэвчихдээ түүнд утга учир өгөх. Франкл өөрөө лагерт байхдаа эхнэрээ бодож, алдагдсан гар бичмэлээ санах ой дээрээ сэргээн бичсэнээр амьд үлдсэн.
4. Итгэл найдвар — амьд үлдэх хүч
Франкл ажигласнаар лагерт итгэл найдвараа алдсан хоригдлууд хамгийн түрүүнд амь насаа алддаг байсан. Тэрээр бичихдээ: "Ирээдүйдээ итгэлээ алдсан хоригдол бие сэтгэлээрээ мөхөж байв. Ирээдүйдээ итгэхээ больсон бол — түүний төгсгөл ирсэн." Өдөр бүр ирээдүйн зорилгодоо анхаарлаа хандуулж байх нь хэцүү цаг үеийг даван туулах хүч өгдөг.
5. Зовлонгийн утга учир
Франклын хамгийн гүн гүнзгий санаануудын нэг бол: "Зовлон утга учраа олсон мөчид зовлон байхаа болино." Энэ нь зовлон зүдгүүрийг хайж олохыг хэлэхгүй, харин зайлшгүй тулгарсан хүнд байдлаас сургамж, утга учир олж чадна гэсэн үг. Жишээлбэл, хүүхдээ тэжээхийн тулд хоёр ажил хийж байгаа эцэг эх, эсвэл өвчнөөс болж бусдад тусалж сурсан хүн — тэд зовлонгоосоо утга учир олсон хүмүүс юм.
6. Нөхцөл байдлыг өөрчлөх боломжгүй бол өөрийгөө өөрчил
Франкл хэлэхдээ: "Нөхцөл байдлыг өөрчлөх боломжгүй болсон үед бид өөрсдийгөө өөрчлөх сорилттой тулгардаг." Энэ нь бидэнд хяналт тавих боломжгүй зүйлд анхаарлаа хандуулахын оронд, өөрийн хандлага, бодол, үйлдлээ өөрчлөхөд анхаарах хэрэгтэй гэсэн утгатай.
7. Хүн бүр өвөрмөц зорилготой
Франкл итгэдэг байсан нь хүн амьдралаас "миний амьдралын утга учир юу вэ?" гэж асуух ёсгүй, харин амьдрал биднээс тэр асуултыг тавьж байгааг ойлгох хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, хүн бүр зөвхөн өөрөө л биелүүлж чадах өвөрмөц зорилготой бөгөөд тэр зорилгыг олж, хэрэгжүүлэх нь хүн бүрийн үүрэг юм.
📝 Хэрхэн амьдралдаа хэрэглэх вэ?
Өглөө бүр өөрөөсөө асуу: "Өнөөдөр миний хийх хамгийн утга учиртай зүйл юу вэ?" Энэ нэг асуулт таны өдрийг чиглэл, зорилготой болгоно. Том зүйл байх албагүй — гэр бүлдээ анхаарал тавих, найздаа тусалах, ажлаа сайн хийх — энэ бүхэн утга учиртай.
Хэцүү үед хандлагаа сонго: Ажлаа алдах, хайртай хүнээсээ салах, эрүүл мэнд муудах зэрэг хүнд цаг үе тулгарахад "Энэ нөхцөлд би ямар хүн байхыг хүсэж байна?" гэж өөрөөсөө асуу. Нөхцөл байдал таны гарт байхгүй байж болно, гэхдээ хариу үйлдлээ сонгох эрх чиний гарт байна.
Гурван замаар утга учир ол: Нэгдүгээрт, ажил мэргэжлээрээ бусдад тус хүргэ. Хоёрдугаарт, хайртай хүмүүстэйгээ цагийг үнэлж өнгөрүүл. Гуравдугаарт, амьдралын хүнд сорилтуудаас сургамж ав. Эдгээр гурван зам нь таны амьдралд утга учир нэмнэ.
"Парадоксаль зорилго" аргыг ашигла: Хэрэв ямар нэг зүйлээс айж байвал түүнийг санаатайгаар хийж үз. Жишээлбэл, олон хүний өмнө ярихаас айдаг бол жижиг бүлэгт илтгэл хийж эхэл. Айдас нь түүнтэй нүүр тулахад арилдаг.
⭐ Дүгнэлт
Виктор Франклын "Амьдралын утга учрыг хайсан нь" ном бол зүгээр нэг ном биш — энэ бол хүний сүнсний хүчийг харуулсан, хамгийн харанхуй цаг үед ч гэрэл байдгийг нотолсон бүтээл юм. Энэ ном бидэнд маш энгийн боловч хүчтэй зүйлийг заадаг: амьдралын утга учрыг олсон хүн юуг ч тэсвэрлэж чадна.
Энэ номыг хэн унших вэ? Амьдралдаа зорилго хайж байгаа хүн, хэцүү цаг үе даван туулж байгаа хүн, эсвэл амьдралынхаа утга учрын тухай гүнзгий бодохыг хүссэн хүн бүрт зориулсан ном. Goodreads дээр 4.4/5 үнэлгээтэй, 945,000 гаруй хүн үнэлсэн.
"Хайр бол нэг хүний дотоод ертөнцийг мэдрэх цорын ганц зам юм." — Виктор Франкл